Weâre going to start using both the present tense and the past tense, varying them around a little more. Letâs look at some feelings and emotions that we all experience.
Ta mee skee, Iâm tired [Ta mee skee] ---------- Ta mee skee.
Vâeh corree, he was angry [Vâeh corree] ---------- Vâeh corree.
Tâee maynrey, sheâs happy [Tâee maynrey] ---------- Tâee maynrey.
Cha row Jonee trimshagh, Jonee wasnât sorry or sad [Cha row Jonee trimshagh] ---------- Cha row Jonee trimshagh.
Vel Tom çheh, Is Tom hot? [Vel Tom çheh? ] ---------- Vel Tom çheh?
Cha nel ee feayr, Sheâs not cold [Cha nel ee feayr] ---------- Cha nel ee feayr.
Row accrys er? Was there hunger on him, in other words, was he hungry? [Row accrys er? ] ---------- Row accrys er?
In the last phrase we used a particular sentence construction common to the Gaelic languages.
Here weâre saying literally, âWas there hunger on him?â Row accrys er? Weâve encountered this before when asking about people's names:
Creân ennym t'ort, What's the name on you, whatâs your name? Creân ennym tâort?
Now we have Row accrys er? Was there hunger on him, was he hungry? We can reply that there was, Va, or a little more fully,
Va, va accrys er. He was, he was hungry. Va, va accrys er.
Vel accrys ort, Maralyn?
Ta, ta accrys orrym. Vel accrys ort?
Cha nel, cha nel accrys orrym.
Cre'n ennym t'er?
Ta'n ennym er Juan. Vel accrys er?
Cha nel. Cre'n ennym t'urree?
Ta'n ennym urree Mary. Ta accrys urree.
I asked Maralyn, is there hunger on you, are you hungry, vel accrys ort? Ta, ta accrys aym, There is, thereâs hunger on me, Yes, Iâm hungry. Then Maralyn asked, Are you hungry? Vel accrys ort? Iâm not, I said, Iâm not hungry. Cha nel, cha nel accrys urree. Whatâs his name, asked Maralyn, Creân ennym tâer? His name is Juan, I told her, Taân ennym er Juan. When I asked, Vel accrys er? Is there hunger on him, is he hungry, Maralyn said, Cha nel. Thereâs not, heâs not. Then she asked, Creân ennym tâurree? Whatâs her name? Creân ennym tâurree? Taân ennym urree Mary, I said: The name on her is Mary. Thereâs hunger on her. Her name is Mary. Sheâs hungry. Kiart, eisht, Maralyn, Vel accrys ort?
Ta, ta accrys orrym. Vel accrys ort?
Cha nel, cha nel accrys orrym.
Cre'n ennym t'er?
Ta'n ennym er Juan. Vel accrys er?
Cha nel. Cre'n ennym t'urree?
Ta'n ennym urree Mary. Ta accrys urree. Letâs go back to some of those other words we learnt.
Cha row mee corree, va mee maynrey. I wasnât angry, I was happy. [Cha row mee corree, va mee maynrey.] ---------- Cha row mee corree, va mee maynrey.
Vel oo feayr?
Cha nel. Cha nel mee feayr, ta mee çheh. Vel Juan trimshagh?
Ta. Vel Mary trimshagh?
Cha nel, tâee maynrey. Vel Tom skee?
Ta, tâeh skee agglagh. So Tom is not just tired, Tâeh skee, Tâeh skee agglagh, which means heâs tired awful, which is the Gaelic way of expressing it which came into Manx English as well and can still be heard.
We can use agglagh to intensify some of the other words as well. Ta mee feayr agglagh. Iâm cold awful, Iâm dreadfully cold. [Ta mee feayr agglagh.] ---------- Ta mee feayr agglagh.
Vâeh corree agglagh. He was angry awful, he was really angry. [Vâeh corree agglagh.] ---------- Vâeh corree agglagh.
Ta Juan trimshagh agglagh. Juan is awfully sad. [Ta Juan trimshagh agglagh.] ---------- Ta Juan trimshagh agglagh.
Ansherbee, shen eh veih lessoon shey-jeig